Η αντίστοιχη αγγλική σελίδα


Επιστροφή

Ο Κουλάς (Ακρόπολη)

Το ερειπωμένο κάστρο του Κουλά (Ακρόπολη)

Σ

τον επιβλητικό πευκόφυτο λόφο που δεσπόζει στη σημερινή πόλη των Σερρών, υψώνεται με επικό αέρα η ισχυρή Ακρόπολη, στους πύργους της οποίας αγρυπνεί το πνεύμα των Βυζαντινών. Εκεί ακούγεται καθαρά η πένθιμη φωνή που αναδύεται από τα ερείπια και η παράξενη σιωπή των αμέτρητων αιώνων που ακολουθεί τον επισκέπτη με αθόρυβα βήματα από τις επάλξεις των πύργων.

Η Βυζαντινή αυτή Ακρόπολη κτίστηκε σε αρχαίο φρούριο που υπεράσπιζε την πόλη τον Ζ' και ΣΤ' π.Χ. αιώνα. Κατά τη Βυζαντινή εποχή μνημονεύεται σε πολλά χρυσόβουλα (αυτοκρατορικά διατάγματα) των διαφόρων βυζαντινών αυτοκρατόρων ως "Κάστρο". Με την πάροδο όμως του χρόνου η λέξη "κάστρο" κατέληξε να σημαίνει ολόκληρη την πόλη. Γι' αυτό μέχρι τις αρχές του αιώνα μας οι Σερραίοι ονομάζονταν από τους κατοίκους των γύρω χωριών "Καστρινοί". Από τη Φράγγικη κατάκτηση και πέρα επικράτησε για την Ακρόπολη η ονομασία "Καστέλι" που διατηρήθηκε μέχρι τα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Οι Τούρκοι την ονόμαζαν "Μπας Κουλέ" (κεφαλόπυργο) πιθανόν λόγω του μεγάλου πύργου της Δυτικής Πλευράς. Από το τουρκικό αυτό όνομα προήλθε και η σημερινή ονομασία "Κουλάς" (πύργος).

Η ακρόπολη τα Βυζαντινά χρόνια περιβάλλονταν από ισχυρό τείχος με ατρακτοειδές σχήμα που εκτεινόταν από τη δύση προς την Ανατολή. Περιέκλειε δε στο εσωτερικό του τα διάφορα Βυζαντινά κτίρια δηλαδή τις κατοικίες των εκάστοτε διοικητών και λοιπών αξιωματούχων του κράτους. Στην Ακρόπολη διέμενε και ο διορισμένος από τη Βυζαντινή αρχή φρούραρχος που ονομαζόταν "Καστροφύλακας". Γνωστός είναι ο καστροφύλακας Λέων ο αζανίτης που προσυπογράφει σε χρυσόβουλα του πρώτου μισού του 14ου αιώνα. Το τείχος της Ακρόπολης, κατά τον Τούρκο περιηγητή Ελβία Τσελεμπή, είχε δύο πύλες από τις οποίες η μια βρισκόταν στην ανατολική και η άλλη στη δυτική άκρη του, πολύ κοντά στους αντίστοιχους πύργους. Ίχνη της δεύτερης πύλης διακρίνονται μέχρι και σήμερα κοντά στο μεγάλο πύργο της δυτικής πλευράς.

Υψηλοί και ισχυροί πύργοι ενίσχυαν όπως ήταν φυσικό την αμυντική δύναμη του τείχους, από τους οποίους διασώθηκε μόνο ο ισχυρός και μεγαλοπρεπής πύργος της δυτικής πλευράς, "ο πύργος του Βασιλέως", κατεστραμένος μόνο στο υψηλότερο μέρος του. Ο τεράστιος αυτός πύργος με ύψος που πρέπει να προσέγγιζε τα 20μ., είχε διπλό προορισμό: αφ' ενός προστάτευε την πόλη που βρισκοταν δίπλα αφ' ετέρου δε αποτελούσε το τελευταίο σημείο άμυνας σε περίπτωση που ο εχθρός καταλάμβανε την υπόλοιπη ακρόπολη. Το τελευταίο αυτό σημείο άμυνας υπάρχει απαραίτητα σε όλες τις Μεσαιωνικές Ακροπόλεις είτε υπό μορφή ισχυρά οχυρωμένου περιβόλου, όπως π.χ. στα Σέρβια, είτε υπό τη μορφή μικρού φορυρίου, όπως το Επταπύργιο στην Ακρόπολη Θεσσαλονίκης, ή τέλος σαν μεμονωμένος πολυόροφος πύργος, όπως η Ακρόπολη των Φιλίππων.

Επιγραφή στο δεξιό άκρο του πύργου του Βασιλέως συγκεντρώνει μεγάλο ενδιαφέρον και κατά την επικρατέστερη εκδοχή γράφει: "ΠΥΡΓΟΣ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΟΝ ΕΚΤΙΣΕΝ ΟΡΕΣΤΗΣ"

Η ίδρυση της Βυζαντινής Ακρόπολης ανάγεται στον 9ο αιώνα μ.Χ., οπότε αναφέρεται για πρώτη φορά από ιστορικές πηγές ότι ο Αυτοκράτορας Νικηφόρος Φωκάς κατασκεύασε οχυρωματικά έργα στην πόλη των Σερρών. Η ακαταμάχητη ακρόπολη είχε καλύτερη τύχη από το τείχος της πόλης. Κατόρθωσε να διασωθεί από φοβερές βαρβαρικές επιδρομές και φοβερές καταστροφές. Ακόμα και το 1204 μ.Χ. οπότε ερειπώθηκαν τελείως τα τείχη της πόλης, η Ακρόπολη διέφυγε την καταστροφή. Με την οριστική όμως υποταγή των Σερρών στους Τούρκους το 1383 άρχισε η εγκατάλειψη και βαθμιαία ερείπωση της Ακρόπολης γιατί οι Τούρκοι είχαν στο πρόγραμμα τους την καταστροφη των κάστρων, για να μη γίνονται εστίες αντίστασης σε περίπτωση επαναστατικού κινήματος των Ελλήνων υπόδουλων.


Η σελίδα αυτή συντηρείται από τον Ηπειρώτη Παναγιώτη (panos@stern.nyu.edu) .